پزشکی از راه دور:

استفاده از اطلاعات پزشکی منتقل شده توسط ابزارهای ارتباطی، به منظور تامین بهداشت، مراقبت های درمانی یا آموزش بیمار با هدف ارتقاء وضعیت بیمار «پزشکی از راه دور» نامیده می شود. به عبارت ساده، پزشکی از راه دور با بهره گیری از تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات دستیابی به اطلاعات متخصصین پزشکی را تسهیل می کند و هدف آن افزایش کیفیت و کاهش هزینة مراقبت بهداشتی و درمانی از طریق تبادل اطلاعات پزشکی است.

با توجه به تعریف فوق، ضرورت استفاده از سیستم پزشکی از راه دور در موارد زیر به صراحت روشن است:
1. مناطق دور افتاده و روستایی

2. روی کشتی، داخل هواپیما

3. مناطق جنگی

4. زندان های دور

با توجه به اینکه امکان حضور پزشکان متخصص مجرب در مکان های فوق الذکر دشوار است، به کار بردن روشی برای بهره مندی از تجربیات و دانش متخصصین در این محل ها لازم است. از طرفی در بسیاری موارد افراد به دلیل مشغله ها یا سایر علل معمولاً پس از چند روز یا چند هفته پس از بروز علائم بیماری به پزشک مراجعه می کنند در نتیجه ممکن است بیماری پیشرفته تر شده و درمان آن سخت تر شود. پس اگر به هر صورت خدمات پزشکی سهل تر در اختیار افراد قرار گیرد می تواند در اجتناب از بروز این معضل موثر باشد. با توجه به این نکات پزشکی از راه دور می تواند کمک مهمی به گسترش بهداشت و سلامت عمومی کند. البته باید توجه داشت که تجهیزات مربوط به سیستم پزشکی از راه دور گران بوده و در برخی موارد استفاده از آن مقرون به صرفه نیست. البته پیشرفت های بیشتر در تکنولوژی باعث ارزان تر و متداول تر شدن دسترسی به امکانات پزشکی از راه دور خواهد شد.

تاریخچه پزشکی از راه دور

در سال 1959 ، Cecil Whittson نخستین برنامة پزشکی از راه دور عملی را راه اندازی کرد. هدف این برنامه، مراقبت از بیماران روانی و آموزش پزشکی بود. برای هدایت برنامة «گروه درمانی» بیماران روانی از ایدة پزشکی از راه دور مطرح شده بود. همچنین این سیستم برای تعلیم دانشجویان پزشکی استفاده شده بود. با استفاده از ابزارهای ویدئویی اتاق های کلینیک و کلاس های درس به هم متصل شده بودند و ارتباط نزدیکی بین محیط آموزش و شرایط عملی درمان فراهم شده بود.


در سال 1968 بیمارستان عمومی ماساچوست ارتباط ویدئویی میکروویو را بین بیمارستان و فرودگاه
Logan بوستون برقرار کرده بود تا مسافران در صورت لزوم امکان دسترسی سریع به پزشک را داشته باشند. حدود 1000 بیمار از این سیستم استفاده کردند.

در سال 1978 برای تامین پوشش پزشکی نواحی دورافتادة کوئیزلند در استرالیا یک شبکة ماهواره ای راه اندازی شد. پیش از ایجاد این شبکه، مشاوران پزشکی از طریق تلفن، رادیو یا خدمات پزشکی هلیکوپتری برای دسترسی به بیماران استفاده می کردند. هدف اصلی این پروژه ارتقاء میزان دسترسی به مراقبت های پزشکی در مناطق بومی بود.

فرآیندهای تله مدیسین چگونه منتقل می‌شوند؟

فرایندهای تله مدیسین به طرق زیر منتقل می‌شوند:
*
شبكه‌های رایانه‌ای
*
اینترنت و اینترانت
*
خطوط تلفنی
* ماهواره‌ها
*
و هر روشی كه ارتباط بین رایانه‌ها را برقرار كند

در فرآیندهای تله مدیسین چه چیزهایی منتقل می‌شود؟

* جمع‌آوری داده‌ها و انتقال اطلاعات پزشكی
*
تصاویرش پزشكی ذخیره شده
*
صدا و تصویر زنده
بعضی از اطلاعات بالینی كه توسط سامانه تله مدیسین منتقل می‌شود شامل:
* صدای قلب، ریه، شكم و...
*
انتقال زنده اطلاعات نوار قلب (ECG)
*
انتقال تست‌های تنفسی (PFT)
*
تصویر رادیولوژی و ام.آر.آی
*
تصویر دهان و دندان
*
تصویر گوش
*
تصویر بیماری‌های پوستی
*
انتقال اطلاعات فشارخون
*
انتقال علائم حیاتی

سطوح تله مدیسین

سطوح تله مدیسین به شرح زیر است:
* ارتباط بیمار با مركز درمانی
*
ارتباط مركز درمانی با بیمارستان
*
ارتباط بیمارستان با بیمارستان تخصصی

تعریف موبایل سلامت:

 استفاده از دستگاه ها یا ابزارهای قابل حمل مانند تلفن همراه به منظور ارائه خدمات سلامت. (پس در این تعریف ارائه دهنده نیست که صرفا سیار می باشد بلکه تلفن همراه نیز در میان این تعریف قرار دارد.)

 نسلهای تلفن همراه
۱
G: نسل اول که تلفنهای همراه آنالوگ را تشکیل میدادند.
۲
G: نسل دوم تلفنهای همراهی که از سیستم دیجیتالی بهره میگیرند.
 ۳
G: نسل سوم تلفنهای همراه که انتقال داده ها در آن باسرعت بالا (تا ۲ مگابایت در ثانیه) صورت میگیرد.
 ۴
G:نسل چهارم تلفنهای همراه که در آن انتقال داده ها با سرعت ۲۰ مگابایت در ثانیه امکان پذیر بوده و برای مشاهده برنامه های تلویزیونی مناسب میباشد.

GPRS (سرویس بسته های امواج رادیویی): این تکنولوژی امکان انتقال حجم و سرعت بالای داده را فراهم میآورد.

GSM (سیستم جهانی ارتباطات تلفن همراه): استاندارد جهانی ارتباطات دیجیتالی تلفن همراه که در ۶۰ کشور جهان مورد استفاده قرار میگیرد. چهار فرکانس متداول در این استاندارد عبارتند

سازمان جهنی بهداشت گزارشی را در مورد m-health ارائه داده است. موضوع این گزارش در باره استفاده از فناوری های بی سیم مانند GSM، Bluetooth، GPRS، WiFi، نسل سوم و چهارم تلفن همراه و ... به منظور ارسال، تبادل و ارائه داده ها و خدمات سلامت می باشد. معمولا این فعالیت ها توسط لپ تاپ ها، تب لت ها، اسمارت فون ها و تلفن های همراه صورت می گیرد. بر طبق این گزارش سنگین ترین وزن فعالیت مربوط به تلفن های همراه می باشد.

انواع طبقه بندی های m-health:

برقراری ارتباط بین دریافت کننده خدمات و نظام سلامت. (گرفتن مشاوره از پزشک به صورت تلفنی)

برقراری ارتباط بین نظام سلامت و دریافت کننده خدمت. (برقراری برنامه های پایبندی به درمان مثلا در درمان سل یادآوری روزانه مصرف داروها به بیمار و یا یادآوری زمان واکسیناسیون فلج اطفال به مادران.)

برنامه های ترک سیگار.

خدمات کنترل وزن.

راه اندازی جنبش های سلامتی.(یادآوری روز مبارزه با دیابت، چاقی، پیاده روی های سلامت، مبارزه با مواد مخدر، سیگار و ...)

آگاهی بخشی و اطلاع رسانی در زمینه های مختلف سلامت.

ارتباط بین اجزای نظام سلامت: Tele-medicine در مبحث m-health، تا کنون بیشترین کاربردی که داشته اشت جهت ارتباط ارائه دهندگان خدمت با یکدیگر بوده است. مثلا پزشک با پزشک، پزشک با پرستار و .... در ایران نیز این بحث بوسیله پیامک در حال اجراست که به دلیل فقدان وجود موبایلهای تصویری فعلا تکمیل نشده است.

پایش و مراقبت از سلامت و بیماری: در سیستم سلامت نظامی وجود دارد به نام نظام مراقبت. این نظام از بروز بعضی از بیماری ها مراقبت می کند و آن را گزارش می دهد.تلفن همراه در این بخش بسیار می تواند کارآمد باشد.زیرا اطلاعات می تواند به سرعت در محیط جمع آوری شود و در همان لحظه به اطلاعات زنده تبدیل شود.

در کشور ما دو مشکل عمده پیش روی زیرساخت های مخابراتی وجود دارد:

وسعت جغرافیای بسیار زیاد، که این امر موجب دشواری کارهای اجرایی می گردد.

دولتی بودن توسعه خدمات IT. اغلب کشورهایی که در این زمینه پیشرفت های چشمگیری داشته اند، توسعه این خدمات را به شرکتهای دولتی واگذاز نموده اند. در اکثر کشورها یک اپراتور دولتی غیر تمامیت خواه هست و چندید شرکت خصوصی  که با هم رقابت می کنند.

NFC(Near Field communication) تکنولوژی برقراری ارتباطات نزدیک است. این تکنولوژی بر خلاف مادون قرمز نقطه ای نیست و بر خلاف RFID به صورت فعال می باشد. به طور مثال اطلاعات حساب بانکی برروی تلفن همراه ثبت می شود و هنگامی که در مقابل دستگاهی که دارای این تکنولوژی است قرار می گیرد، اطلاعات حساب به صورت فعال مبادله شده، مبلغ از حساب بانکی کسر شده و خرید انجام می گیرد.

از این تکنولوژی در نظام سلامت نیز می توان استفاده های زیادی نمود. مانند تبادل اطلاعات فشار خون توسط فشار سنج های دیجیتال با تلفن همراه و انتقال این اطلاعات توسط سیستمهای مخابراتی به مراکز مراقبتی و درمانی.

نتیجه گیری: تله مدیسین دارای منافع اجتماعی و اقتصادی فراوانی است که لزوم وجود این تکنولوژی را پررنگ می کند .کاهش هزینه ها، کاهش فرصت های انتظار، کاهش مسافرت ها، بهبود مشاوره ها و استفاده از نقطه نظرات ثانویه، خدمات اجتماعی و...از اهم مزایای این سیستم است.